w

Dlaczego ludzie biorą narkotyki? To euforia czy problemy?

W tym artykule odpowiemy sobie na bardzo ważne pytania: Dlaczego ludzie biorą narkotyki? Jakie mają motywacje? Jak to się dzieje, że część osób się od nich uzależnia i niszczy sobie życie, a inni nie biorą wcale lub kończą jedynie na eksperymencie? Co o tym decyduje? Jaki wpływ na to ma nasza rodzina i nasze otoczenie?

O skomplikowanych rzeczach zawsze łatwiej jest mówić na konkretnych przykładach. Dlatego w tym artykule, jak i odcinku na kanale YouTube do zilustrowania tematu posłuży mi serial “Euforia”, który możecie obejrzeć w HBO GO. Czeka tam na Was cały pierwszy sezon oraz świeżo dodane dwa odcinki specjalne.

Z okazji ich premiery HBO GO zaprosiło mnie do stworzenia materiału, który będzie edukacyjnym rozszerzeniem tematów poruszanych w serialu. Jest to dla mnie bardzo miła współpraca, bo “Euforia” jest jednym z moich ulubionych seriali.

Już od pierwszego odcinka się zakochałem, a czasami miałem wrażenie, że ten serial został stworzony specjalnie dla mnie. Że jest dokładnie tym, co chciałbym oglądać. Bardzo podoba mi się, że twórcy nie boją się trudnych tematów. Pokazują rzeczywistość dotyczącą używek, seksualności, dojrzewania, miłości, relacji w rodzinie. Jest tam wiele tematów, które są bliskie współczesnym młodym ludziom. Całość jest podana wraz z hipnotyzującymi zdjęciami i rewelacyjną muzyką.

Oczywiście chciałbym uspokoić tych co nie oglądali. Nie będzie tutaj spoilerów więc spokojnie po zakończeniu czytania możecie oddać się przyjemności oglądania “Euforii”. Słowo harcerza, że się nie zawiedziecie!

O czym jest serial “Euforia” HBO GO?

Czego możemy spodziewać się po “Euforii”? Oficjalny opis serialu w HBO GO mówi: “Bohaterką serialu „Euforia” jest 17-letnia Rue Bennett. Nastolatka zakończyła niedawno odwyk i zastanawia się nad swoją przyszłością. Jej życie gwałtownie się zmienia, kiedy poznaje Jules Vaughn, transseksualną dziewczynę, która niedawno przeprowadziła się do miasta po rozwodzie swoich rodziców i – podobnie jak Rue – szuka swojego miejsca na ziemi.” Dla mnie jest to wystarczająco dużo, aby wzbudzić moje zainteresowanie.

Warto wspomnieć, że Rue grana jest przez fenomenalną Zendayę, która za tę kreację otrzymała nagrodę Emmy za rolę pierwszoplanową w serialu dramatycznym i jest najmłodszą oraz drugą w historii ciemnoskórą zwyciężczynią tej nagrody przyznawanej od prawie 70 lat. Daje to do myślenia, nie?

Kim jest Rue Bennett?

Wróćmy jednak do granej przez nią postaci. Żeby w pełni zrozumieć Rue warto wiedzieć, że we wczesnym dzieciństwie zdiagnozowano u niej zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia koncentracji uwagi, zespół lęku uogólnionego oraz prawdopodobnie chorobę afektywną dwubiegunową. To wszystko powodowało, że jej dzieciństwo nie było łatwe.

Gdy miała 11 lat podczas dużego ataku paniki zabrano ją do szpitala. Dostała wtedy diazepam, czyli popularną benzodiazepinę stosowaną na uspokojenie. Podziałało. Rue opisała to jako “uczucie, którego szukała przez całe życie”. Dzięki tej tabletce pierwszy raz w życiu “poczuła się bezpiecznie we własnej głowie”.

Myślę, że najważniejsze dla jej dalszego życia było to, że jej tata zachorował na raka gdy miała 13 lat. Jej mama pracowała więcej, żeby zarobić pieniądze więc Rue opiekowała się chorym ojcem. Wtedy po raz pierwszy zażyła oksykodon czyli silny opioidowy lek przeciwbólowy. Do tej grupy należy też np. morfina, heroina etc.

Coś co dla jej taty było niezbędnym lekarstwem uśmierzającym ból, dla niej stało się ulgą od życia i przyczyną późniejszej tragedii. Niestety jej tata zmarł, a Rue szybko się uzależniła. Jako 17-latka była bliska śmierci po tym gdy przedawkowała. Uratowała ją wtedy jej młodsza siostra.

Rue poznajemy więc w bardzo trudnym dla niej momencie. Przez to przedawkowanie i szpital wszyscy dowiadują się o jej uzależnieniu. Wakacje spędza na odwyku. W tej sytuacji powrót do szkoły i do normalnego życia nie jest łatwy.

Od początku fascynowało mnie w “Euforii” to, że pokazuje osobę z uzależnieniem od opioidów w kompletnie nowy sposób. Nie jest to bezdomny heroinista dający sobie w żyłę. Jest to piękna, wrażliwa, inteligentna młoda dziewczyna. Taka z jaką ja chętnie bym się zaprzyjaźnił, koleżanka ze szkoły o której problemie długo mógłbym nie wiedzieć.

Dlaczego więc tak się stało że zdecydowała się ona brać narkotyki? Jakie miała motywacje? Po co ludzie w ogóle sięgają po narkotyki? Prawda jest taka, że każdy może mieć kompletnie inne powody. Cała nasza przeszłość, jak i osobowość oraz rzeczy z jakimi się mierzymy mają na to wpływ.

Dlaczego ludzie biorą narkotyki?

W skrócie możemy powiedzieć, że ludzie przyjmują narkotyki z trzech powodów. Po pierwsze mogą to być kwestie emocjonalne czyli np. chęć wypełnienie pustki w swoim życiu. Drugim powodem są kwestie fizyczne i to, że np. po narkotykach nie odczuwa się bólu czy czuje się lepiej fizycznie. Trzecim powodem są wszystkie kwestie psychologiczne, czyli zwiększanie swojej pewności siebie, luzu czy poczucia wartości poprzez branie narkotyków.

W swoim życiu przeprowadziłem wiele rozmów z użytkownikami narkotyków. Zarówno z tymi co tylko eksperymentowali, jak i używającymi problemowo czy po odwykach. Mogę powiedzieć jedno. Nie ma stereotypowego użytkownika substancji psychoaktywnych. Nie ma też stereotypowej osoby, która będzie używała ich problemowo. W tej grupie może być każdy niezależnie czy jest z miasta, ze wsi, jak bardzo jest wykształcony, czy jest bogaty czy biedny. To wszystko nie ma aż tak dużego znaczenia.

Co zwiększa ryzyko problemowego brania?

To co naprawdę się liczy to kwestie z jakimi się mierzymy w życiu. Są takie, które mają większą szansę spowodować, że narkotyki nagle staną się czymś co przejmie kontrolę nad naszym życiem. Po głębszej analizie życia Rue mogę podać Wam kilka, które są naprawdę mocne i uniwersalne dla wielu osób.

Jednym z takich naprawdę mocnych czynników ryzyka jest utrata kogoś bliskiego. Śmierć ojca miała olbrzymi wpływ na Rue. Zdarza się, że w takich sytuacjach osoby krótkotrwale nadużywają alkoholu czy innych substancji psychoaktywnych. W tym przypadku ojciec Rue zmarł kiedy przyjmowała ona już opioidy więc znacznie łatwiej było jej popaść w uzależnienie. Warto tutaj od razu nadmienić, że młody wiek Rue działał na jej niekorzyść. Wszystkie substancje psychoaktywne są bardziej szkodliwe dla młodych osób.

Drugą kwestią są jej problemy psychiczne i chęć samoleczenia oraz regulowania swojego stanu poprzez substancje psychoaktywne. Jest to bardzo złożony czynnik, który dość powszechnie się pojawia. Oczywiście część takich osób odczuwa ulgę i czuje, że to im pomaga. Jednak takie leczenie bez kontroli lekarza na dłuższą metę może jeszcze bardziej namieszać w głowie.

Trzecia kwestia to łatwa dostępność narkotyków. Rue miała do nich swobodny dostęp w domu, a gdy zmarł tata to jej dobrym przyjacielem był diler. Dużo więc zależy od tego czy substancje są w naszym zasięgu. Moim zdaniem jest też to jeden z ważniejszych argumentów za regulacją rynku konopi. Dzięki temu osoby, które z nich korzystają pozyskiwały by je z licencjonowanych sklepów, a nie spotykały się z dilerami, którzy w swojej ofercie mają również bardziej niebezpieczne substancje.

Kolejną kwestią, o której nie można zapominać, to fakt iż ten stan euforii po narkotykach może po prostu dawać wielką przyjemność. Sama Rue mówiła, że uwielbia te “dwie sekundy nicości”, kiedy ucieka od świata i nie czuje zmartwień. Dla poczucia tego stanu chciała kontynuować przyjmowanie narkotyków nawet po odwyku.

Analizując doświadczenia Rue wydaje mi się, że twórcy serialu dobrze odrobili pracę domową. Rue była narażona na wiele czynników, które mogły sprzyjać wyrobieniu uzależnienia. Ta historia jest kompletna i trzyma się kupy.

Powodów brania jest tyle co ludzi

Wymienione przeze mnie przykłady to nie wszystko. Każdy z Was mógłby wymienić inne. Ludzie mogą korzystać z substancji psychoaktywnych również z nudy, z chęci przeżycia czegoś nowego, ze względu na presję innych osób, chęć dopasowania się do grupy, z potrzeby odpoczynku, aby więcej pracować, z chęci odstresowania. Te powody mogą być tak różnorodne jak różnorodni są ludzie i substancje psychoaktywne.

Rodzice i ich olbrzymi wpływ

Podoba mi się, że w serialu również rodzice mają swoje problemy z substancjami. Bardzo wielu z nich pokazanych jest jak spędza wieczory z alkoholem. Wydaje się, że nie czują oni, że codzienne picie wieczorami to jakiś problem. Przecież to legalny alkohol. Narkotyki to zło!

W bardzo trudnym położeniu jest tutaj Jules, druga główna bohaterka i postać bez której nie wyobrażam sobie tego serialu. Nie dość, że musi się mierzyć z uzależnieniem Rue to sama nie ma łatwego życia. Jules wychowuje się wyłącznie z ojcem, tak samo jak Rue wyłącznie z matką.

Przyznam, że jest to też coś co spowodowało, że bardzo łatwo było mi poczuć więź z bohaterami, gdyż również wychowywałem się tylko z jednym rodzicem – moją mamą. Bardzo rzadko o tym myślimy, ale naprawdę zachowania i wybory rodziców mają największy wpływ na przyszłość dzieci.

Mega smutna jest scena, gdy ojciec jednej z bohaterek, który opuścił rodzinę kontaktuje się córką po dłuższym czasie. Ona bardzo liczy na to spotkanie, a okazuje się, że on przyjechał tylko żeby zabrać trochę rzeczy, aby mieć z ich sprzedaży pieniądze na opioidy. Było czuć tutaj olbrzymi ból tej sytuacji.

Kryzys opioidowy w USA

Serial bardzo dobrze pokazuje kryzys opioidowy z jakim mierzą się Stany Zjednoczone. Skala jest olbrzymia. W 2019 roku w Stanach Zjednoczonych z powodu przedawkowania narkotyków zmarło prawie 72 tys. osób. Był to najtragiczniejszy rok w całej historii Stanów Zjednoczonych. Szacuje się się, że aż dwie trzecie tych zgonów było wynikiem przedawkowania opioidów.

Dane za 2020 rok nie zostały jeszcze opublikowane, ale szczątkowe opracowania wskazują, że może być on jeszcze gorszy niż poprzedni. Szacuje się, że przez 20 lat z powodu przedawkowania opioidów zmarło w stanach zjednoczonych ok. 450 tys. osób. To prawie pół miliona ludzi!

Skąd ten kryzys? Niestety firmy farmaceutyczne przez lata mocno przekonywały lekarzy, by przepisywali oni jak najwięcej recept na opioidy. W serialu bardzo dobrze jest pokazany taki lekarz, który na sprzedaży opioidów dilerom dorobił się olbrzymich pieniędzy.

Firma, która prowadziła ostry marketing OxyContinu, leku od którego uzależniła się Rue, podpisała z rządem USA w październiku 2020 roku ugodę na podstawie, której ma przekazać 8 miliardów dolarów jako odszkodowania rodzinom zmarłych oraz na programy leczenia uzależnień. 8 miliardów dolarów! To nie jest jedyna firma, która ma problemy. Proces będzie miał też Walmart w którego sieci 5 tys. aptek wydawano opioidy mimo nieważnych recept. Zarzuca się Walmartowi, że takimi działaniami przyczynił się do pogłębienia kryzysu opioidowego.

Czy w Polsce jest podobnie? 

W Polsce leki opioidowe są znacznie mocniej kontrolowane. Co więcej czasem wręcz występuję opioidofobia i pacjenci, którzy naprawdę ich potrzebują mają problem z ich uzyskaniem od lekarza, przez co niepotrzebnie cierpią. Łatwy jest za to dostęp do benzodiazepin. Wielu lekarzy przepisuje je pacjentom na lęki, uspokojenie, na sen i wiele problemów zdrowia psychicznego. Młodzi te leki często podbierają swoim rodzicom. 

Skalę zjawiska pokazują idealnie badania ESPAD opublikowane w czerwcu 2020 roku. Wynika z nich, że z leków uspokajających i nasennych, które wydawane są na receptę korzystało przynajmniej raz w życiu 18,3% 17-18 latków. Ci równolatkowie serialowych bohaterów oczywiście korzystali z tych leków bez wskazań medycznych. Z leków przeciwbólowych stosowanych w celu odurzenia się przynajmniej raz w życiu skorzystało 5,9% 17-18 latków. 

Te dane pokazują jasno coś czego praktycznie nikt nie zauważa, a co uświadamia nam serial “Euforia”. To nie jest tak, że pod szkołami stoją dilerzy oferujący pierwszą dawkę kokainy, amfetaminy, heroiny czy czegokolwiek za darmo. Oczywiście oni mogą być obecni w jakiś imprezowych sytuacjach ale tak naprawdę często takim pierwszym dilerem nieświadomie może być bliski dorosły posiadający leki na receptę. Nie boimy się tego, aż tak bardzo no bo przecież są to leki z apteki, mają ulotkę, dużo innych osób je bierze.

Nie zastanawiamy się jak poważne mogą być konsekwencje uzależnienia. Żeby podkreślić skalę problemu warto zauważyć, że badania ESPAD wskazują, że po alkoholu, nikotynie i marihuanie to właśnie benzodiazepiny i leki przeciwbólowe są substancjami z których najczęściej korzystali rówieśnicy Rue w Polsce. Nie są to żadne zakazane substancje, których tak się wszyscy boją. Problem, który naświetla “Euforia” jest więc zaskakująco bliski naszej rzeczywistości. Takie sytuacje dzieją się także u nas. 

Czy wszystkie narkotyki są tak samo groźne?

Oczywiście w serialu pojawiają się też inne substancje psychoaktywne. Ludzie korzystają głównie z alkoholu ale jest też pokazane doświadczenie na MDMA, są ludzie palący zioło, a nawet ciekawie pokazane doświadczenie psychodeliczne Rue i Jules. Te substancje bohaterowie biorą głównie imprezowo i wcale nie pojawiają się jakoś często (poza alkoholem) jak mogłoby się wydawać. Oczywiście bohater może żałować chwil szczerości po MDMA, kiedy wyjawił sekrety albo tego, że podrywał nie tę osobę co trzeba, ale oprócz tego nic specjalnie złego się nie dzieje. 

Dlaczego tak? Czy narkotyki to nie jest czyste zło? Czemu tym bohaterom nic groźnego się nie dzieje? Musimy pamiętać, że wszystkie substancje psychoaktywne są bardzo różne i mają inny poziom szkodliwości. 

Już w 2010 roku brytyjski neurofarmakolog prof. David Nutt opublikował w prestiżowym piśmie “The Lancet” wyniki badań Niezależnego Komitetu Naukowego ds. Narkotyków o szkodliwości używek. Za najbardziej szkodliwe zarówno dla jednostki jak i społeczeństwa uznane zostały alkohol i heroina. Marihuana znalazła się w połowie stawki, a MDMA czy psychodeliki zajęły bardzo odległe miejsca.

Głośno powtarzam, podobnie jak prof. Nutt, że warto zawsze mówić o substancjach psychoaktywnych zgodnie z ich prawdziwą szkodliwością. Nie możemy ich nadmiernie demonizować i mówić, że marihuana to to samo co opioidy. Wszystkie substancje się różnią i wymagają innego podejścia. 

Uzależnienie od narkotyków jest chorobą

To co bardzo mi się podobało w serialu to podkreślenie że uzależnienie od narkotyków jest chorobą, która wymaga leczenia. W Polsce nadal często dominuje myślenie, że jest to sprawa dla policji. Że osoby z uzależnieniem powinny trafiać do więzienia, bo posiadają nielegalne substancję. Niestety więzienie pogłębiłoby tylko ich problem.

To czym jest uzależnienie, jak trudno z niego wyjść i jakie są szczegółowe mechanizmy rewelacyjnie pokazuje pierwszy odcinek specjalny. Gdzie Rue rozmawia z Alim, którego poznała na mityngach dla osób walczących z uzależnieniem. Cały odcinek to piękna, intymna rozmowa. Mam wrażenie, że jakby obejrzeli ją wszyscy ludzie w Polsce to kompletnie zmieniło by się postrzeganie osób z uzależnieniem.

Gdzie szukać pomocy?

Na koniec chciałem jeszcze bardzo prosić Was o uważność i empatię. Jeśli ktoś z waszych bliskich ma problem z substancjami psychoaktywnymi lub Wy sami czujecie, że przydałaby Wam się specjalistyczne wsparcie to nie wahajcie się i zadzwońcie na telefon zaufania 800 199 990. Możecie też napisać e-mail lub na czacie do eksperta. W opisie znajdziecie link z wieloma takimi miejscami, gdzie można skontaktować się w celu uzyskania pomocy. Warto wykonać ten pierwszy krok jak najszybciej.

Zdjęcia: Materiały prasowe HBO.

Napisane przez Mestosław

Aktywista racjonalnej polityki narkotykowej. Twórca edukacyjnego kanału “Wiem co ćpiem” oraz “Mestosław” na YouTube. Członek Polskiej Sieci Polityki Narkotykowej oraz Społecznej Inicjatywy Narkopolityki. Współzałożyciel oraz członek zarządu Polskiego Towarzystwa Psychodelicznego. Współpracownik Wolnych Konopi. Ekspert społeczny Parlamentarnego Zespołu ds. Legalizacji Marihuany. Absolwent Europeistyki oraz Studium Pedagogicznego na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie obronił pracę magisterską dotycząca polityk narkotykowych w Unii Europejskiej.

Co myślisz?

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ładowanie…

Ładowanie…

0

Byłem na policji odebrać marihuanę

TVP: Propaganda, Motel Polska i kłamstwa. Po co TVP zadziera z youtuberami? HOP w Mam Temat